TİCARET VE İŞ HUKUKUNDA ZORUNLU ARABULUCULUK


arabuluculuk

Arabuluculuk, günümüzde tarafların arasındaki uyuşmazlığı mahkeme dışı yollarla uzman bir üçüncü kişi yardımıyla çözüme ulaştırma yöntemidir. Bu yöntemle en hızlı şekilde sonuca ulaşmak amaçlanır. Arabulucu tarafsız davranarak, sistematik teknikler uygulayarak tarafların iletişim kurmasını ve çözüm üretmeyi sağlar. 

            Arabulucu karar verecek merci değildir. Taraflar sadece üzerinde serbestçe tasarruf edebildikleri konularda arabulucuya başvurabilir. Taraflar kamu düzenini ilgilendiren konularda arabuluculuğa başvuramaz. Örneğin ceza davaları, çocuk velayetine ilişkin davalar arabuluculuk kapsamında değildir.

            Taraflar uyuşmazlık çıktıktan sonra her aşamada arabuluculuğa başvurabilir. Dava açtıktan sonra da başvurabilmek mümkündür. Arabulucuya başvurduktan sonra süreçten vazgeçmekte taraflar serbesttir. 

            Özellikle iş hukuku, ticari davalara ilişkin uyuşmazlıklar, miras paylaşılması vb. konular arabulucunun gördüğü işler arasına girmektedir. Taraflar eşit haklara sahiptir. Ayrıca taraflar arabuluculuk sırasında ileri sürülen tüm belge ve bilgileri gizli tutmakla yükümlüdür. 

Arabuluculuk faaliyetleri “zorunlu arabuluculuk” ve “ihtiyari arabuluculuk” olmak üzere ikiye ayrılmaktadır.

ZORUNLU ARABULUCULUK

A. Ticari Davalarda Zorunlu Arabuluculuk

Kanunda belirli olarak sayılan ticari davalarda arabulucuya başvurulmadan dava açılamaz. Açılması durumunda reddedilecektir. TTK madde 5/a kapsamında belirtilen ticari davalarda, konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri hakkında dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Uyuşmazlık konusu bir miktar paranın ödenmesine ilişkin alacak veya tazminat talebine ilişkin ticari dava olmalıdır.

6325 sayılı Kanuna Dördüncü Bölümden sonra gelmek üzere “Dava Şartı Olarak Arabuluculuk” başlığıyla 18/A maddesi eklenmiştir. 

            Ticari nitelikteki çekişmesiz yargı işlerinde arabuluculuk şartı yoktur. Uyuşmazlığın ticari dava olup olmadığının doğru tespit edilmesidir. İcra takibi, ihtiyati haciz vb. konularda arabuluculuk şartı yoktur. Ancak itirazlar akabinde açılacak davaların öncesinde arabulucuya başvurmak dava şartıdır.

Arabuluculuk bürosuna başvurulmasından son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar geçen sürede zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez.

Davacı, arabuluculuk faaliyeti sonunda anlaşmaya varılamadığına ilişkin son tutanağın aslını veya arabulucu tarafından onaylanmış bir örneğini dava dilekçesine eklemek zorundadır.

B. İş Hukukunda Zorunlu Arabuluculuk

İş Mahkemeleri Kanunun 3. Maddesi gereğince bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi veya işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade talebiyle açılan davalarda, arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Arabuluculuğa başvurulmadan dava açılması halinde mahkeme usulden reddine karar verecektir. 

Zorunlu Arabuluculuk Kapsamına Giren Uyuşmazlık Konuları

1-İşe iade davaları

2-Boşta geçen süre tazminatından ve işe başlatmama tazminatından 

3-Kıdem tazminatı alacağından 

4-İhbar tazminatından 

5-Kötüniyet tazminatı

6-Eşit davranmama tazminatı

7-Ücret alacağından 

8-Fazla mesai ücretinden 

9-Yıllık izin ücretinden 

10-Yol ve yemek ücretinden 

11-Ulusal bayram ve genel tatil ücretinden vb. uyuşmazlıklardan doğan davalarda arabuluculuğa başvurmak dava şartıdır.

İş kazaları veya meslek hastalığından doğan maddi ve manevi tazminat davaları ile bu konularla ilgili tespit, itiraz ve rücu davalarında arabulucuya başvurma şartı yoktur. Bu konulara yönelik doğrudan dava açılabilir.

Arabuluculuk bürosuna başvurulmasından son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar geçen sürede zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez. Arabulucu yapılan görevlendirilmeyi 3 hafta içerisinde sonuçlandırır. Bu süre zorunlu hâllerde arabulucu tarafından en fazla bir hafta uzatılabilir. 

İlk toplantıya taraflar mutlaka katılmalıdır. İlk oturuma mazeret bildirmeden katılmayan tarafa dava açılması halinde yargılama giderinin tamamından sorumlu tutulur.

Önemle belirtmek gerekir ki yıllık izin ücreti, kıdem tazminatı, iş sözleşmesinin feshinden kaynaklanan ihbar tazminatı, kötüniyet tazminatı, işverenin eşit davranma ilkesine uyulmaksızın feshinden kaynaklanan tazminatların zamanaşımı süresi 5 yıldır. İşe iade davalarında ise iş sözleşmesi feshedilen işçi bir ay içerisinde arabuluculuğa başvurmak zorundadır. Anlaşmaya varılamaması halinde son tutunak tarihinden itibaren iki hafta içerisinde dava açılabilir.

Asıl işveren-alt işveren ilişkisinin varlığı hâlinde işe iade talebiyle arabulucuya başvurulduğunda, anlaşmanın gerçekleşebilmesi için işverenlerin arabuluculuk görüşmelerine birlikte katılmaları ve iradelerinin birbirine uygun olması aranır.

Başvuru karşı tarafın, karşı taraf birden fazla ise bunlardan birinin yerleşim yerindeki veya işin yapıldığı yerdeki arabulucu bürosuna, bürosu kurulmayan yerlerde ise görevlendirilen yazı işleri müdürlüğüne yapılır.

Arabulucu, görevlendirmeyi yapan büronun yetkili olup olmadığını kendiliğinden dikkate alamaz. Karşı taraf en geç ilk toplantıda, yetkiye ilişkin belgeleri sunmak suretiyle büronun yetkisine itiraz edebilir.

Yapılan arabulucu toplantılarında uyuşmazlık çözüme kavuşturulamazsa son tutanak mahkemeye sunulmak şartıyla dava açılabilir. Toplantı sonunda taraflar anlaşır ise anlaşma tutanağı düzenlenerek taraflar imzalar.

https://resmigazete.gov.tr

0 Paylaşımlar